Pomysł na działanie

Na czym polegało przedsięwzięcie?

(Informacja dla bibliotekarzy III rundy PRB: projekt modelowy "edukacja ekonomiczna").

Celem projektu jest dostarczenie dorosłym mieszkańcom wiedzy i informacji, które pomogą im w mądrym gospodarowaniu swoim budżetem domowym. Biblioteka stanie się miejscem, w którym można: • poczytać lub wypożyczyć podręczniki, prasę i inne materiały drukowane lub multimedialne, w których zawarte będą informacje i wskazówki nt. domowych finansów, • poznać wiarygodne strony internetowe oferujące wiadomości ze świata finansów lub bezpłatne narzędzia, kursy bądź gry edukacyjne związane z ekonomią, • wziąć udział w ciekawym spotkaniu, aby dowiedzieć się, jak korzystać z bankowości elektronicznej, jak oszczędzać i jak być świadomym konsumentem, który kupuje to, czego faktycznie potrzebuje.

Działania w ramach projektu obejmowałyby: • prowadzenie w bibliotece czytelniczo-multimedialnego działu pt. „Moje finanse”, który zgromadziłby różnego typu zasoby związane z finansami, np. poradniki, prasę, linki do stron internetowych, narzędzia multimedialne, gry ekonomiczne, tablicę z aktualnościami, • promowanie tych zasobów, np. w formie tablicy, w Internecie (np. na stronie biblioteki czy lokalnego serwisu) lub za pomocą innych sposobów, • organizację cyklu trzech spotkań i warsztatów dla grupy od kilkunastu do kilkudziesięciu osób z udziałem specjalistów znających się na zarządzaniu finansami, ubezpieczeniach czy bezpiecznym korzystaniu z pożyczek i zakupów na raty, a także wiedzących, jak nie dać się zmanipulować reklamom i bezpiecznie zrobić zakupy przez Internet.

Dlaczego warto?

Z kłopotami finansowymi borykamy się niemal wszyscy. Niezależnie od dochodów, ponoszonych wydatków, liczby członków rodziny, części kraju w którym żyjemy, warunków mieszkaniowych, powszechnie odczuwamy brak wystarczającej ilości pieniędzy. Zjawisko ma też drugą stronę: uskarżamy się na niskie dochody, a jednocześnie statystyczny Polak wyrzuca rocznie 10 kg żywności wartej 270 zł. Do nagannego postępowania przyznaje się 40% obywateli naszego państwa. Ponad 3,5 mln rodaków dosięgnęły w 2012r. roku egzekucje komornicze za lekkomyślnie zaciągnięte i niespłacane kredyty w instytucjach pozabankowych. Prawie ¾ Polaków deklaruje, że nie posiada żadnych oszczędności. To poważne zagrożenie w przypadku utraty pracy czy świadczeń pomocy społecznej. Choć wszyscy posługujemy się pieniędzmi, w edukacji formalnej nie ma miejsca na naukę zarządzania nimi.

Projekt stwarza możliwość doskonalenia umiejętności gospodarowania zasobami materialnymi oraz korzystania z usług finansowych. Nabyta wiedza może zapobiec podjęciu brzemiennych w skutkach decyzji finansowych w codziennych sytuacjach.

W TRAKCIE PRZYGOTOWANIA

Właściwe przeprowadzenie tego etapu to połowa sukcesu projektu. Służy on zbadaniu potrzeb mieszkańców w powyższym obszarze tematycznym oraz przygotowaniu wszystkiego, co potem będzie im udostępniane i co będzie służyć promocji nowej oferty biblioteki. W tym okresie jest też czas na rozeznanie możliwości i nawiązanie współpracy z osobami, organizacjami i instytucjami, z którymi biblioteka będzie współpracować, aby zorganizować cykl spotkań i warsztatów. Przydatne byłoby pozyskanie do współpracy powiatowego rzecznika praw konsumentów (pracuje w każdym starostwie powiatowym, może to być urzędnik pełniący dodatkowo funkcje rzecznika), przedstawiciela wiarygodnej organizacji pozarządowej, trenera edukacji finansowej (np. edufin.org.pl), cieszącego się autorytetem nauczyciela, pedagoga, pracownika systemu pomocy społecznej (np. asystenta rodziny) i/lub studenta-pasjonata. Wraz osobami prowadzącymi cykl spotkań i warsztatów należy – poza ewentualnym wynagrodzeniem (jeśli to nie jest zaangażowanie w godzinach pracy ani wolontariat) i terminami – uzgodnić tematy i programy spotkań.

Proponujemy powołanie zespołu projektowego (jeśli w Waszej bibliotece pracuje więcej niż jeden bibliotekarz) i podzielenie zadań, które wymieniamy niżej. Sprawdźcie, czy wszystkie mają uzasadnienie w Waszym projekcie. Być może zidentyfikujecie dodatkowe zadania. Bardzo ważne, aby jasne było, kto jest koordynatorem projektu, spinającym wszystkie zadania.

Co jest potrzebne do realizacji tego etapu?
  •   Chęć do podjęcia edukacji ekonomicznej w bibliotece.
  •   Pomysłowość i otwartość na współpracę z mieszkańcami.
  •   Stanowisko pracy dla bibliotekarza, wyposażone w: komputer z dostępem do Internetu, drukarkę, kserokopiarkę, telefon, materiały biurowe.
  •   Kilka półek lub regał na książki o tematyce ekonomicznej.
  •   Gruby segregator lub inna forma umożliwiająca wpinanie pojedynczych kartek.
  •   Tablica korkowa lub inna (w celu wywieszania wydrukowanych materiałów), najlepiej w pobliżu w/w regału.
  •   Komputer z dostępem do Internetu – dla użytkowników, najlepiej w pobliżu w/w regału.
  •   Strona internetowa biblioteki i/lub inne miejsce w Internecie, w którym biblioteka zamieszcza swoje ogłoszenia.
  •   Przydatne może okazać się narzędzie do planowania, tradycyjne np. tabela kroków milowych/wykres Gantta albo narzędzie w wersji on-line np. kalendarz Google.
Jak krok po kroku przebiega etap przygotowań?
  1. Przemyślenie szczegółowej KONCEPCJI PROJEKTU. Jeśli projekt będzie realizowany z pomocą grantu, to nNawet jeśli szczegóły zostały już zaplanowane we wniosku o przyznanie grantu, warto jeszcze raz przyjrzeć się im, zweryfikować aktualność i doprecyzować to, co mało jasne.
  2. Powołanie ZESPOŁU PROJEKTU – jeśli projekt będzie realizowany przez więcej niż jedną osobę – i PODZIAŁ ZADAŃ. Należy zorganizować spotkanie, które zainauguruje prace projektowe. Jeśli to możliwe, do zespołu warto zaprosić osobę spoza biblioteki, która zna się na tematyce ekonomicznej (np. powiatowego rzecznika praw konsumenckich albo kogoś z mieszkańców). Być może członkowie zespołu wpadną na jakieś dodatkowe pomysły, usprawnienia lub konieczne zadania. Należy uzgodnić i wypisać, co będzie do zrobienia, przyjąć deklarację osób do wykonywania poszczególnych zadań, ustalić szczegóły i daty, zrobić listę kontaktową (e-mail, telefon – jeśli w zespole jest osoba spoza biblioteki), a po spotkaniu rozesłać podjęte ustalenia. Rolę koordynatora projektu powinien pełnić pracownik biblioteki.
  3. Przygotowanie i przeprowadzenie BADAŃ POTRZEB MIESZKAŃCÓW w obszarze wiedzy o finansach osobistych. Posłużyć temu mogą np. ankiety wypełniane przez użytkowników biblioteki (papierowe lub elektroniczne, np. przesyłane mailem lub na stronie oferującej anonimowe badanie opinii). Inny sposób to rozmowy z mieszkańcami. Ciekawe pomysły na zbadanie potrzeb mieszkańców znajdziesz w publikacji „Zrób to sam” (http://e.org.pl/publikacje/zrobtosam.pdf).
  4. Przejrzenie obecnych ZASOBÓW BIBLIOTEKI związanych z tematyką finansową (książkowych, prasowych, multimedialnych itp.) oraz zaplanowanie i pozyskanie nowych zasobów z uwzględnieniem zbadanych potrzeb mieszkańców (biblioteka może je sfinansować np. ze środków grantu, a część zdobyć bezpłatnie, np. od organizacji zajmujących się edukacją ekonomiczną). Warto tutaj też przemyśleć, w jaki sposób biblioteka będzie dbać o ich aktualizację. Przykładowe publikacje znajdziesz na stronie prowadzonej przez Fundację Wspomagania Wsi: www.edufin.pl/index.php/publikacje.
  5. URZĄDZENIE MIEJSCA na czytelniczo-multimedialny dział tematyczny pt. „Moje finanse” (można go też nazwać inaczej) i przeniesienie do niego zasobów. Może to być regał lub fragment regału, dobrze oznaczony, ze swobodnym dostępem. Dobrze by było, gdyby widoczne były pierwsze strony okładek przynajmniej części książek. Obok (lub w innym słusznym miejscu) może zawisnąć tablica na aktualności i swego rodzaju reklamę zasobów. Byłoby idealnie, gdyby w pobliżu stał komputer z dostępem do Internetu. W komputerze powinny znaleźć się zasoby elektroniczne, np. lista linków do stron internetowych, narzędzi itp. Dla użytkownika będzie najwygodniej, jeśli wszystko będzie w jednym miejscu. O aranżacji przestrzeni w bibliotece możesz poczytać w publikacji „Biblioteka. Małe pomysły na wielkie zmiany” (http://frsi.org.pl/biblioteka-male-pomysly-na-wielkie-zmiany/).
  6. Zaplanowanie i przygotowanie CYKLU SPOTKAŃ I WARSZTATÓW. To ostatni moment, aby rozeznać możliwości i nawiązać współpracę z osobami, organizacjami lub instytucjami, które pomogą w organizacji, np. przez poprowadzenie spotkania/warsztatu itp. Planując spotkania/warsztaty, trzeba koniecznie zastanowić się nad potrzebami odbiorców, do których będą one skierowane (inne potrzeby mogą mieć osoby bezrobotne, a inne osoby pracujące, jeszcze inne rodzice wychowujący dzieci itd.). Zazwyczaj trudno jest odpowiedzieć na potrzeby wszystkich grup za pomocą tego samego spotkania/warsztatu, dlatego najlepiej zadedykować dane spotkanie czy warsztat jednej określonej grupie i tym kierować się, rekrutując uczestników. W załączniku znajdziesz przykładowe tematy i kilka ważnych wskazówek.
  7. Zaplanowanie i przygotowanie PROMOCJI ZASOBÓW oraz REKRUTACJI UCZESTNIKÓW spotkań i warsztatów – jak biblioteka zamierza dotrzeć do mieszkańców i zachęcić ich do korzystania z nowej oferty, jakich narzędzi użyje, co musi zakupić i ile to może kosztować, jak będzie przebiegać promocja i rekrutacja w czasie. Warto się zastanowić, JAK najskuteczniej dotrzeć do interesującej nas grupy, gdzie można ich spotkać (w banku, sklepie, urzędzie gminy…). To czas, w którym należy przygotować pierwsze teksty i inne materiały do uruchomienia pierwszej fazy promocji i rekrutacji. Warto pomyśleć o krótkim, acz ujmującym wszystkie najważniejsze sprawy, regulaminie uczestnictwa w spotkaniach i warsztatach.
W TRAKCIE REALIZACJI

Rozpoczynając ten etap, biblioteka ma już przygotowane miejsce w bibliotece, służące indywidualnej edukacji ekonomicznej (regał z wystawionymi książkami, prasą i innymi zasobami drukowanymi, tablicę z aktualnościami i komputer z dostępem do Internetu, wyposażony w odpowiednie materiały). Biblioteka ma też zaplanowany cykl spotkań i warsztatów oraz przygotowaną strategię promocji i rekrutacji wraz z materiałami „na start”.

Teraz czas na realizację takich działań, jak: promocja nowej oferty biblioteki, rekrutacja uczestników oraz przeprowadzenie spotkań i warsztatów.

Czas realizacji tego etapu: 3-5 miesięcy. Po tym czasie, choć projekt formalnie się zakończy, warto kontynuować udostępnianie i promowanie działu „Moje finanse”.

Co jest potrzebne do realizacji tego etapu?
  •   Materiały piśmienne na potrzeby prowadzenia rekrutacji i promocji.
  •   Stanowisko pracy dla bibliotekarza, wyposażone w: komputer z dostępem do Internetu, drukarkę, kserokopiarkę, telefon, materiały biurowe.
  •   Strona internetowa biblioteki i/lub inne miejsce w Internecie, w którym biblioteka zamieszcza swoje ogłoszenia.
  •   Wspomniane w etapie przygotowań: regał, tablica, komputer z dostępem do Internetu dla użytkowników.
  •   Sala na potrzeby przeprowadzenia spotkań/warsztatów, mieszcząca taką liczbę osób, jaką biblioteka planuje zaprosić.
  •   Flipczart, komplet flamastrów i inne materiały na potrzeby przeprowadzenia zajęć.
  •   Rzutnik multimedialny i ekran (lub coś co pełni rolę ekranu jeśli biblioteka nie ma możliwości zakupu ekranu składanego).
  •   Jeśli spotkanie miałoby dotyczyć dużej grupy osób, nagłośnienie.
  •   Osoba/y, która/e przeprowadzi/ą spotkania i warsztaty.
Jak krok po kroku przebiega etap przygotowań?
  1. PROMOCJA NOWEJ OFERTY zw. z edukacją ekonomiczną. To zadanie, które potrwa do końca projektu, a właściwie warto będzie je kontynuować po jego zakończeniu, jeśli biblioteka będzie chciała nadal zachęcać mieszkańców do korzystania z poradników, prasy, narzędzi internetowych, gier itp. dot. edukacji ekonomicznej. Promocja ta będzie miała charakter taki, jak zaplanuje Twoja biblioteka. Może oznaczać np. drukowanie fragmentów ciekawych artykułów czy książek, a następnie wywieszanie ich na tablicy, na stronie www, na FB, w lokalnej gazetce itp. w celu zachęcenia mieszkańców do przyjścia do biblioteki i zapoznania się z nimi, wypożyczenia książki, zajrzenia do bibliotecznego komputera itp. Promocja może też oznaczać wywieszanie lub publikowanie ogłoszeń nt. ciekawych narzędzi internetowych, bezpłatnych kursów e-learningowych dostępnych w Internecie czy wiadomości z regionu/kraju. W ten sposób promocja łączy się z DZIAŁALNOŚCIĄ INFORMACYJNĄ biblioteki. Inny przykład takiej promocji to otwarte spotkanie informacyjne dla mieszkańców, na którym biblioteka prezentuje swoją ofertę, a jednocześnie przekazuje ciekawe informacje.
  2. Udostępnienie mieszkańcom DZIAŁU TEMATYCZNEGO „Moje finanse” (można go nazwać inaczej), tj. wspomnianego wyżej miejsca z regałem (półką), tablicą informacyjną i komputerem z dostępem do Internetu. Dział powinien być udostępniony, zanim pójdzie w świat informacja, że jest gotowy. Bardzo ważne jest aktualizowanie informacji (np. ogłoszeń wywieszanych na tablicy) i ich cykliczne zmienianie (np. raz w tygodniu, raz na dwa tygodnie). W miarę możliwości warto monitorować, ilu użytkowników korzysta z działu.
  3. REKRUTACJA UCZESTNIKÓW, którzy wezmą udział w cyklu spotkań i warsztatów. Zazębia się z promocją. Ważne, by zrekrutować mieszkańców, którzy są faktycznie zainteresowani tematem.
  4. PRZYGOTOWANIA ORGANIZACYJNE, tj. przygotowanie odpowiedniej sali i wyposażenia, ustawienie krzeseł, druk lub zakup materiałów szkoleniowych, przygotowanie poczęstunku dla uczestników.
  5. PRZEPROWADZENIE CYKLU SPOTKAŃ I WARSZTATÓW zgodnie określonym wcześniej harmonogramem. Zrealizowane spotkania, warsztaty i inne wydarzenia warto nagłaśniać w czasie promocji.
  6. EWALUACJA, a więc badanie, na ile osiągane są cele projektu, na ile jakość oferowanych usług jest zadowalająca i przede wszystkim, na ile projekt odpowiada na potrzeby mieszkańców. Ewentualnie, co w projekcie musiałoby się pojawić, żeby te potrzeby były spełnione. Takie badania (np. w formie ankiet, wywiadów) warto przeprowadzać jeszcze w trakcie trwania projektu, aby można było zareagować, wdrażając działania doskonalące. Warto przeprowadzić badania także po zakończeniu każdego spotkania/warsztatu i na koniec całego cyklu, a także całego projektu.
Po zakończeniu

Zakończenie projektu to czas na podsumowanie. Jeśli przy projekcie pracuje zespół ludzi, warto zrobić zebranie i pozwolić każdemu się wypowiedzieć, co jego zdaniem było sukcesem, co można kontynuować, a co wymagałoby innego podejścia. Takie świadome wyciąganie wniosków, podkreślanie sukcesów i traktowanie słabości w sposób konstruktywny bardzo rozwija potencjał organizacji. Może też zrodzą się pomysły na kolejne działania.

Podsumowując projekt, warto wziąć pod uwagę takie aspekty, jak: • wyniki badań potrzeb mieszkańców, przeprowadzonych na etapie przygotowań, żeby można się było do nich odnieść, • wyniki ewaluacji prowadzonej w trakcie, jak i na zakończenie projektu, • wnioski z obserwacji i doświadczeń każdego członka zespołu projektu, • co się sprawdziło, co jest sukcesem projektu, • co biblioteka i bibliotekarze mogą i chcą kontynuować, ewentualnie pod jakim warunkiem, w jakiej formie, • co się nie sprawdziło, co warto w przyszłości zrobić inaczej, jak, • co jako biblioteka i bibliotekarze uzyskaliście dzięki projektowi, o co jesteśmy bogatsi.

Dla trwałości rezultatów projektu, warto zgromadzić wnioski z takiej dyskusji w notatce, by móc do niej powrócić na etapie przygotowań do kolejnego projektu. W tym samym celu warto też zgromadzić w jednym miejscu wszystkie wypracowane materiały, programy, scenariusze, uwagi do różnych elementów projektu itp.

Co jest potrzebne do realizacji tego etapu?
  •   Zebrany na etapie realizacji materiał ewaluacyjny (ankiety, notatki z rozmów, wywiadów itp.).
  •   Pomysł na podsumowanie projektu i utrwalenie istotnych informacji, które mogą się przydać w przyszłości.
  •   Odwaga do podjęcia zespołowej, szczerej i konstruktywnej dyskusji o doświadczeniach z projektu.
  •   Determinacja, by podsumowanie projektu zrobić jak najszybciej po jego zakończeniu. W przeciwnym razie ważne szczegóły uciekną z pamięci.
Jak krok po kroku przebiega etap przygotowań?
  1. Podsumowanie badań ewaluacyjnych.
  2. Spotkanie zespołu projektu w celu podsumowania. Jeśli zespół jest jednoosobowy – podsumowanie samodzielne. Podjęcie decyzji, co dalej. Zrobienie notatki z podsumowania.
  3. Zgromadzenie w jednym miejscu wszystkich wypracowanych w projekcie materiałów.
  4. Podzielenie się z innymi swoim doświadczeniem na portalu labib.pl.
  5. Promocja rezultatów projektu. Warto się zastanowić, kto byłby zainteresowany informacją z zrealizowanym projekcie.
DZIEL SIĘ WIEDZĄ, MNÓŻ POMYSŁY!

Co mogłoby być zrobione inaczej?

Opisana wyżej formuła projektu pozostawia możliwość jego modyfikowania w zależności od specyfiki lokalnej, potrzeb mieszkańców, doświadczeń osoby koordynującej, możliwości biblioteki. Wymaga wcześniejszego przemyślenia, oparcia się na wcześniejszych doświadczeniach własnych, stwarza okazję realizacji nowych działań. Projekt niesie ze sobą minimalne ryzyko.

Warto zwrócić uwagę, co można kontynuować po projekcie, bez dodatkowego wsparcia grantowego. Biblioteka będzie wyposażona w niezbędne zasoby, nie tylko materialne (dział tematyczny), ale też kompetencyjne (wiedzę, umiejętności i doświadczenie bibliotekarzy, umożliwiające aktualizację działu i organizację wydarzeń). Warsztaty w ramach projektu mogą zainicjować stałe, np. comiesięczne spotkania. Być może znajdzie się ktoś, kto zechce je prowadzić w ramach pracy w instytucji (jak np. powiatowy rzecznik praw konsumenta) albo wolontariatu. Tematy spotkań mogą proponować sami uczestnicy. Warto ich posłuchać, czego potrzebują.

Jeśli spotkania z czytelnikami są kontynuowane, warto np. co trzy miesiące spotkać się z zespołem, by dokonać ewaluacji prowadzonych działań oraz określić sposób ich doskonalenia i kierunki rozwoju.

Informacje dodatkowe

Szukając ekspertów do współpracy (np. prowadzenia spotkań/warsztatów) koniecznie należy unikać osób o kontrowersyjnych opiniach w środowisku. Prowadzący nie powinni mieć interesu kreowania własnej osoby bądź reprezentowanej przez siebie instytucji w projekcie (unikamy przedstawicieli banków, instytucji doradztwa finansowego, ubezpieczeniowych, władz publicznych, itp.). Bardzo ważne jest, aby podjęta inicjatywa nie była utożsamiana z działalnością komercyjną (np. banku czy instytucji pożyczkowej) albo z aktywnością osoby fizycznej pragnącej zyskać sympatię mieszkańców (np. ubieganie się o stanowisko obsadzane w wyniku wyborów). Praktyka dowodzi też, że wartości merytorycznej nie wnoszą „zawodowi działacze”, którzy występują w wielu inicjatywach, ale są nadmiernie obciążeni czasowo.

Autor inspiracji: Krzysztof Kacuga